De voorbije jaren begeleidde het Team Vlaams Bouwmeester een twaalftal Vlaamse gemeenten bij de bouw en de planning van hun culturele infrastructuur. Het 'Dossier Gemeenschapscentra' dat deze week door Vlaams Bouwmeester Marcel Smets werd voorgesteld bundelt een aantal inspirerende projecten die uit deze samenwerking voortkwamen.
De dossiers van de Vlaams Bouwmeester
De zogenaamde 'dossiers' van Vlaams Bouwmeester zijn een reeks uitgaven waarin thema's die de Vlaams Bouwmeester nauw aan het hart liggen, belicht worden. In de dossiers wordt gekeken naar publieke gebouwen en naar publieke infrastructuur in de ruimste zin van het woord. Tegelijkertijd reikt het Team Vlaams Bouwmeester ook concrete voorbeelden aan van inspirerende architecturale projecten en laat het betrokkenen aan het woord om goed opdrachtgeverschap te illustreren.
Na een dossier omtrent scholenbouw (1) en Infrastructuur in Context (2), zoomt het nieuwste dossier in op culturele gemeenschapscentra. Elk van projecten die in de publicatie aan bod komen getuigt van de doorgedreven visie en specifieke ambities die gemeenten koesteren voor hun culturele infrastructuur. Centraal hierbij staat de idee dat het gemeenschapscentra moeten zijn die mensen samenbrengen en participatie binnen de samenleving bevorderen.
'Publieke huizen'
Het dossier vertrekt van de vaststelling dat de planning en bouw van culturele infrastructuur de laatste decennia een duidelijke evolutie onderging: de culturele centra van de jaren zeventig, louter gericht op cultuurverspreiding, maakten gaandeweg plaats voor hedendaagse en dienstbare gebouwen. De cultuurcentra van nu zijn 'publieke huizen' geworden die heel wat uiteenlopende functies combineren én bovendien worden ze ontworpen op maat van de specifieke behoeften van de lokale gemeenschap. Daaraan ontlenen ze ook de benaming 'gemeenschapscentra'. Het publiek dat gebruik maakt van deze centra is hierbij erg divers. Het team van de Vlaams Bouwmeester wordt in toenemende mate gevraagd om de bouw en planning van de gemeenschapscentra te begeleiden. De Open Oproep, een selectieprocedure die gebaseerd is op het principe van een architectuurwedstrijd, blijkt daarbij immers een zeer handig instrument.
Laagdrempelig én identiteitsversterkend?
De cultuurcentra vormen een bouwsteen van het lokale verenigingsleven en moeten daarom toegankelijk, laagdrempelig en gebruiksvriendelijk zijn. Tegelijkertijd is echter ook de symbolische functie ervan beduidend. De gemeenschapshuizen geven vorm aan de identiteit van een gemeenschap en zijn erg vaak een bron van lokale trots. Soms is prestige dan ook een heuse drijfveer. De gemeenten Dilbeek en Heist-op-den-Berg gingen bijvoorbeeld voor een landmark, het gemeenschapscentrum als uithangbord.
Aangezien gemeenschapscentra inspelen op lokale behoeften en identiteit, blijkt er alvast geen generisch succesrecept te bestaan. Gemeenten willen nieuwe publieke ruimte creëren en het publieke tot uiting brengen in de architectuur. De lokale besturen ontwikkelen hiertoe steeds nadrukkelijker hun eigen visie en ambities. Het feit dat ze het Team Vlaams Bouwmeester inschakelen − hoewel ze daartoe niet verplicht zijn − is daarvan een duidelijk teken. Via de Open Oproep scherpt het team de ambitie van de opdrachtgevers verder aan, door hun vragen te preciseren tot een heldere briefing.
