Yona Friedman overleden

  • architecture-01-f
  • architecture-02-f
  • architecture-03-f
  • architecture-04-f

    Hij maakte ontwerpen voor futuristische steden, schreef doe-het-zelfboekjes voor Unesco, vormde bonte verzamelingen van verpakkingsmateriaal en legde zich tevens toe op vakgebieden als sociologie, wiskunde, economie en filmkunst. Hoe divers die bezigheden ook lijken, steeds weer blijkt die vrijheidsobsessie erachter te zitten.

    De hoogtijdagen van Friedman lagen in de jaren vijftig en zestig. Hij ontwikkelde een radicaal nieuwe architectuurvisie onder de naam architecture mobile. Een artikel daarover werd voor het eerst in 1957 geplaatst in het tijdschrift Bauwelt. Het leverde de Hongaar enige aanhangers op, die zich verenigden onder de naam Groupe d‘Études d'Architecture Mobile (Geam), een kwinkslag naar de toen populaire Congrès Internationaux d'Architecture Moderne (Ciam). Eerder dat jaar had Friedman namelijk bot gevangen op een Ciam-congres in Amsterdam. De jonge garde van Ciam beleed het modernisme: functionele gebouwen van beton of staal zonder rare poespas.Friedmans gedachtegoed druiste hier in feite lijnrecht tegenin. De modernisten ontwierpen voor ieder mens hetzelfde. Bewoners kregen geen enkele inspraak bij het ontwerp. Volgens Friedman moet ieder individu juist zijn eigen huisje kunnen ontwerpen. De architect behoort alleen de grote stedenbouwkundige structuren te bedenken. Hoe minder de architect ontwerpt, hoe beter het is in de opvatting van Friedman. 'Een publieke dienaar', noemde hij zichzelf wel. De kritiek van collega's was niet van de lucht: Friedman zou zijn verantwoordelijkheid als architect proberen te ontlopen.

    De maakbaarheid van de maatschappij die in de filosofie van de modernisten meespeelde, was iets anders waar Friedman zich radicaal tegen verzette. Architectuur vormt de mens, zo was decennialang de gedachte. Grootscheepse nieuwbouw en renovatie van achterstandsbuurten zou de criminaliteit beteugelen. Deze gedachte stond haaks op Friedmans gedachte dat het individuzelf bepaalt hoe het zich gedraagt. Bovendien bood de realiteit volgens de recalcitrante architect genoeg bewijzen dat de positivistische maakbaarheidsgedachte niet klopt. ,,Er zijn winkelcentra waar mensen niet komen, er zijn pleinen die mensen vermijden, en er zijn smalle, onbeduidende straatjes waar mensen gek op zijn. Het is absoluut onmogelijk de reactie van het publiek te voorspellen'', aldus Friedman in een recent interview.De theorie van de architecture mobile concretiseerde Friedman in zijn concept van de ville spatiale. Friedman ontwierp enorme architectonische structuren die op kolommen boven bestaande steden 'zweefden': basisstructuren waarbinnen mensen hun eigen huis konden ontwerpen. Steden zouden zo tevens een driedimensionaal karakter krijgen om de ongelimiteerde uitdijing een halt toe te roepen.

    De nieuwe driedimensionale stadsstructuren moesten volgens Friedman met name boven die plekken komen waar daglicht niet echt nodig is. Boven wegen en spoorwegen bijvoorbeeld, zoals boven de enorme rangeerterreinen die steden als Parijs rijk zijn. Woonwijken zouden overkoepeld kunnen worden door een luchtiger structuur, die wel voldoende daglicht doorlaat.Het meest spectaculair waren Friedmans plannen voor Parijs, de stad waar hij zelf woonde. Op de tentoonstelling in het NAi zijn hiervan enige voorbeelden te zien. Opvallend is dat de structuren geen mooie geometrische vormen hebben. Bij de ontwikkeling ervan liet Friedman namelijk allerlei random factoren meespelen, om het ideaal van onvoorspelbaarheid eer aan te doen.

    De Hongaar roeide dwars tegen de stroom in, en moest daarvoor een prijs betalen: vrijwel geen van zijn ontwerpen is ooit uitgevoerd. Dat kwam niet alleen omdat hij louter basisstructuren ontwierp, ook zijn concrete, meer gedetailleerde ontwerpen moest men niet.

    • Aangemaakt op .

    Adressen

    België
    MediaXel
    Maria van Hongarijelaan 64
    BE - 1083 Brussel
    +32 (0)2 772 40 47
    +32 (0)2 771 98 01 (fax)

    Frankrijk
    MMG SAS
    55 avenue Marceau
    FR - 75116 Paris

    Contact

    Secretariaat : Pascale Cloots

    Advertenties :

    Hoofdredacteur : Nicolas Houyoux

    Social : Vincent de Puydt

    MediaXel bvba - © 2019 - 
    Verantwoordelijke uitgever : Philippe Maters, Maria van Hongarijelaan 64, BE - 1083 Brussel