Aanpassing vrijstellingenbesluit verplicht opnieuw architect bij binnenverbouwingen
De medewerking van een architect bij een aantal vrijgestelde handelingen wordt opnieuw verplicht. Sinds de aankondiging in februari van het nieuwe vrijstellingenbesluit ontstond er behoorlijk wat commotie binnen de architectensector maar ook in de politiek. De Orde van Architecten richtte een meldpunt op en ging in dialoog met het kabinet van minister van Omgeving Brouns. De Vlaamse Regering wil het recente vrijstellingenbesluit nu aanpassen. Voor de Orde is dat een eerste stap in de goede richting.
(ver)bouwen duurt te lang
Bouwen en verbouwen in Vlaanderen duurt te lang. Het vergunningenproces is daar niet vreemd aan. Die traagheid leidt tot het uitgesteld investeringen en bijgevolg een tragere verduurzaming van het gebouwenbestand. Daarom maakte de Vlaamse Regering van het verkorten en vereenvoudigen van de vergunningenprocedures een beleidsprioriteit. Eind 2025 keurde de regering een actieprogramma inzake rechtszekere en robuuste vergunningen goed.
Het vrijstellingenbesluit van februari 2026 is hiervan een van de eerste realisaties. Het bepaalt welke handelingen vrijgesteld zijn van vergunning en welke niet. De tussencategorie van meldingen werd afgeschaft. Volgens de nieuwe regels worden onder andere bepaalde gevelwerken ten behoeve van isolatie en binnenverbouwingen met impact op de stabiliteit van het gebouw vrijgesteld.
Weerstand en meldpunt
Vooral die laatste maatregel roept veel weerstand op. Wat op het eerste zicht op administratieve vereenvoudiging lijkt en het schenken van vertrouwen aan de opdrachtgever en de uitvoerders, is in de werkelijkheid vragen om problemen. Structurele ingrepen laten uitvoeren door doe-het-zelvers of onervaren aannemers zonder stabiliteitsstudie en zonder duidelijk aansprakelijkheidskader is an accident waiting to happen.
De Orde kreeg op het meldpunt tientallen opmerkingen en verhalen binnen van ongeruste architecten. Over de impact van deze maatregel en de onduidelijkheden die ermee gepaard zijn. Over de weggevallen bescherming van de bouwconsument. Over de architect die in geschillen met aannemers over aansprakelijkheid aan het kortste eind dreigt te trekken. Het lijkt er dus op dat de minister door het probleem van de administratieve traagheid op te lossen een ander probleem heeft gecreëerd. Dat is ook de boodschap die de Orde tijdens een overleg met het kabinet heeft gebracht.
Welke aanpassingen aan het besluit?
De Orde is daarom ook tevreden dat de minister inziet dat het besluit moet worden aangepast, zodat dat de medewerking van een architect bij structurele ingrepen verplicht blijft. Alleen is de vraag: hoe dan? En wanneer? Volgens de minister ligt de oplossing in een aanpassing van de architectenwet van 1939, om het thans ontstane probleem van de weggevallen koppeling tussen vergunning en aansprakelijkheid van de architect op te lossen.
Maar het gaat om een federale wet, en er is dus overleg nodig met de andere gewesten. Bovendien is diezelfde wet thans onderwerp van debat binnen zowel de Orde als de beroepsverenigingen. Een algemene consensus binnen de stakeholders én de politiek is dus nog niet voor morgen. Bovendien kan én moet er ook gekeken worden naar andere pistes binnen het Vlaamse niveau om dit probleem op te lossen.
In afwachting van een definitieve oplossing bevinden we ons momenteel in een rechtsonzekere toestand. Hoe zal het thans veranderde besluit worden toegepast én gehandhaafd, verondersteld dat de Raad van State überhaupt groen licht geeft?
Gedeelde ambitie waarmaken
De Orde deelt de ambities van de minister om snellere procedures en minder regels te verzoenen met veiligheid, aansprakelijkheden en consumentenbescherming. Maar dat moet dan wel gebeuren binnen een robuust wettelijk kader. De minister vindt in de Orde een bondgenoot om deze doelstellingen te bereiken.
Update 28 april 2026
In het Vlaams Parlement (commissie Leefmilieu, Natuur en Ruimtelijke Ordening van 21 april) bevestigde minister Brouns de aanpassing van het besluit. De minister suggereerde foutief in zijn antwoord op vragen van parlementsleden dat de Orde zou instemmen met een oplossing binnen de aanpassing van de federale wet van 1939.
Voor de Orde zijn dit twee verschillende zaken die niet mogen vermengd worden. Er is het debat over de fundamentele hervorming van het beroep dat al lang bezig is en dat moet uitmonden in de aanpassing van de wet van 1939. Er groeit hierover binnen de sector weliswaar draagvlak, maar we staan nog niet in het begin van de parlementaire procedure.
Anderzijds is er het vrijstellingenbesluit, waarbij minister Brouns de door hemzelf gecreëerde juridische onzekerheid door een ander beleidsniveau wil laten oplossen. Het zou de minister sieren dat hij voor zijn eigen deur veegt en dit probleem binnen zijn bevoegdhedenpakket zélf oplost. De Orde van Architecten wil de minister gerust bijstaan in de keuze van de juiste bezem.
